Draaiduizeligheid bij het omdraaien in bed is iets heel anders dan een wazig hoofd na
een dag beeldschermwerk. Het verschil bepaalt de behandeling.
Twee mensen komen met duizeligheid in de praktijk. De eerste wordt ’s ochtends
wakker, draait zich om in bed en heeft het gevoel dat de kamer rond hem heen
draait. Het duurt een paar seconden, dan is het over. De tweede beschrijft een
wazig, zwevend gevoel dat de hele dag aanwezig is, erger na een dag werken, beter
na een rustmoment. Allebei gebruiken ze het woord ‘duizeligheid’. Toch hebben ze
bijna niets gemeen. Het zijn twee compleet andere mechanismen, twee andere
diagnoses, en twee andere behandelingen. En precies dat onderscheid maakt bij
duizeligheid het verschil tussen raak behandelen of maanden ronddraaien zonder
resultaat.
Twee systemen, één klacht
Ons gevoel van evenwicht is het resultaat van een samenspel tussen drie systemen:
het evenwichtsorgaan in het binnenoor, de ogen, en de proprioceptoren in de
gewrichten en spieren, met name in de bovenste nekwervels. Zolang die drie
systemen consistent zijn in hun signalen, blijven we stabiel. Zodra er een mismatch
ontstaat, registreert het brein dat als duizeligheid.
Bij BPPD (Benigne Paroxysmale Positieduizeligheid) is de bron het
evenwichtsorgaan zelf. Bij cervicogene duizeligheid komt de verstoring uit de nek. In
de praktijk zien we beide, en soms ook allebei tegelijk.
BPPD: losse kristalletjes in het verkeerde kanaal
BPPD is verreweg de meest voorkomende oorzaak van echte draaiduizeligheid. Het
wordt veroorzaakt door losgeraakte kristalletjes, otoconia genaamd, kleine
calciumcarbonaat-deeltjes die normaal in het utriculus van het binnenoor zitten. Als
zo’n kristalletje losraakt en in een van de halfcirkelvormige kanalen terechtkomt,
stuurt het bij elke beweging een verkeerd signaal naar de hersenen. Het gevolg: een
aanval van draaiende duizeligheid die binnen 10 tot 30 seconden begint en net zo
snel ophoudt.
Typische kenmerken van BPPD:
- Plotselinge, kortdurende draaiduizeligheid (seconden, geen minuten of uren)
- Uitgelokt door specifieke bewegingen: omdraaien in bed, hoofd achterover,
opstaan vanuit lig - Soms misselijkheid, zelden braken
- Geen gehoorsymptomen, geen neurologische uitval
De diagnose stelt men met de Dix-Hallpike test: een gecontroleerde beweging
waarbij het hoofd over de rand van de behandeltafel wordt gebracht. Karakteristieke
nystagmus, een onwillekeurige oogbeweging, bevestigt de diagnose en geeft ook
aan welk kanaal betrokken is.
De behandeling bij BPPD is de canalith-repositieprocedure, in de volksmond de
Epley-manoeuvre of een van de andere 2 manoeuvres. Wat daarbij opvalt in de
praktijk: de meeste behandelaars, van huisarts tot fysiotherapeut, kennen vrijwel
uitsluitend de Epley-manoeuvre. Maar die is alleen effectief bij BPPV van het
posterieure kanaal. De twee andere kanalen, het horizontale en het anterieure,
vereisen elk een andere techniek: respectievelijk de BBQ-rol (Lempert-manoeuvre)
en een aangepaste repositieprocedure. Bij OsteoRoermond worden alle drie de
manoeuvres toegepast, en de juiste keuze begint bij een gerichte test om te bepalen
welk kanaal betrokken is. Met een reeks gecontroleerde hoofdbewegingen worden
de losgeraakte kristalletjes teruggeleid naar de utriculus, waar ze geen problemen
meer veroorzaken. In de meeste gevallen is één of twee sessies voldoende.
Cervicogene duizeligheid: wanneer het signaal uit de nek komt
Cervicogene duizeligheid is van een heel andere orde. Hier is het evenwichtsorgaan
intact. Het probleem zit in de proprioceptoren van de bovenste nekwervels, met
name de suboccipitale spiergroep direct onder de schedelbasis. Wat weinig mensen
weten: de suboccipitale spieren bevatten de hoogste dichtheid aan spierspoeltjes
van het hele lichaam. Ze zijn in feite gespecialiseerde sensoren die continu
informatie sturen over de positie van het hoofd ten opzichte van de romp.
Als deze signalen verstoord raken, door een blokkade in C1-C2 (de bovenste
nekwervels), chronische spierspanning na langdurig schermwerk, of een oude
whiplash, ontstaat een mismatch. Het brein ontvangt inconsistente informatie van de
nek enerzijds en het vestibulaire systeem anderzijds.
Cervicogene duizeligheid heeft een ander karakter dan BPPD:
- Niet draaiend, eerder zweverig, wazig of onvast
- Aanwezig bij langdurige nekposities, niet bij verandering van hoofdpositie ten
opzichte van de zwaartekracht - Vaak vergezeld van nekpijn, stijfheid of hoofdpijn
- Erger na schermwerk, lang rijden, of stress
Cervicogene duizeligheid wordt vaker gemist dan BPPD, omdat er geen eenvoudige
test zoals de Dix-Hallpike voor bestaat. De diagnose is klinisch en vereist een
gerichte anamnese en beoordeling van de nekbeweeglijkheid, de suboccipitale tonus
en het oog-hoofd-coördinatieprofiel.
Ze kunnen ook tegelijk voorkomen
Een aspect dat regelmatig wordt onderschat: BPPD en cervicogene duizeligheid
sluiten elkaar niet uit. In de praktijk zien we patiënten bij wie de Epley-manoeuvre de
draaiduizeligheid succesvol oplost, maar bij wie een vage, aanhoudende onvastheid
blijft bestaan. Die resterende component is bijna altijd cervicogeen.
Er zijn ook aanwijzingen dat een verminderde beweeglijkheid van de bovenste
nekwervels kan bijdragen aan de kans op terugkeer van BPPD. De mechanische
verbinding tussen de suboccipitale regio en de structuren van het binnenoor zijn
anatomisch niet onbeduidend.
Hoe onderzoekt een osteopaat bij duizeligheid?
Bij OsteoRoermond beginnen we bij duizeligheid altijd met een uitgebreide
anamnese. De aard van de duizeligheid is al sterk richtinggevend: draait de kamer of
zweeft de patiënt? Hoelang duren de episodes? Welke bewegingen lokken het uit?
Is er sprake van nekpijn, eerder letsel of stressperiodes?
Daarna volgt een klinisch onderzoek. We voeren onder andere de Dix-Hallpike uit
om BPPD te bevestigen of uit te sluiten, inclusief nystagmus-analyse. We
beoordelen de bewegingsvrijheid van de halswervelkolom, de spanning van de
suboccipitale spiergroep en de beweeglijkheid van de schedelbasis. Waar relevant
kijken we ook naar oog-hoofd-coördinatie en postuurcontrole in staan.
Dat brede beeld is nodig. Een cervicale blokkade kan een vestibulaire
prikkelbaarheid in stand houden. Een onbehandelde BPPD kan door de
compensatiestrategie van de nek een cervicaal klachtenpatroon opleveren. De
volgorde van behandelen is dan ook onderdeel van de diagnostische overweging.
Specifieke behandeling per oorzaak
Bij bevestigde BPPV voeren we in de praktijk de passende manoeuvre uit: de Epley
of een van de andere twee repositieprocedures, afhankelijk van welk kanaal
betrokken is. Waar nodig worden deze ook als thuisoefening meegegeven, zodat het
herstel doorgaat tussen de sessies in. De meeste mensen zijn na één of twee
behandelingen klachtenvrij. We leggen altijd uit wat er anatomisch gebeurt, zodat je
als patiënt begrijpt wat de procedure doet en wat je erna kunt verwachten.
Maar we stoppen niet bij de manoeuvre. Wat we tijdens het osteopathisch
onderzoek verder aantreffen, behandelen we ook. Dat kan gaan om een beperking
in de bovenste nekwervels, spanning in het middenrif, een verminderde
doorbloeding in de schedelbasis of een overprikkeld zenuwstelsel. Het
evenwichtssysteem functioneert het best als het hele lichaam zijn werk kan doen, en
die bredere context nemen we altijd mee.
Bij cervicogene duizeligheid richten we ons op het herstellen van de beweeglijkheid
van de halswervelkolom zoals C1, C2 en C3, het verminderen van suboccipitale
spierspanning en het verbeteren van de doorbloeding in het halsgebied. Afhankelijk
van de bevindingen wordt ook de borstwervelkolom en het middenrif meegenomen.
Na de manuele behandeling kunnen oefeningen voor proprioceptieve hertraining
worden meegegeven, zoals gecontroleerde oog-hoofd-bewegingen, zodat het
zenuwstelsel opnieuw leert de signalen uit de nek correct te integreren.
Bij gecombineerde problematiek behandelen we BPPD eerst. Zodra de
draaiduizeligheid is opgelost, beoordelen we opnieuw en starten we het cervicale
behandeltraject. Patiënten met recidiverende BPPD krijgen extra aandacht voor de
cervicale component, omdat dat in de praktijk de kans op terugkeer lijkt te
verminderen.
Last van terugkerende duizeligheid? Plan hier een afspraak. We kijken samen
wat er speelt.
Heb je een vraag? Stel hem via WhatsApp, je krijgt dezelfde werkdag antwoord.
Meer vragen hierover?
Stel jouw gerust vraag hier!
